چشم اندازي بر آثارو بناهاي تاريخي هرمزگان

 

سرزمين كهنسال هرمزگان كه تاريخ ، فرهنگ ، سنتها ، آداب و رسوم ديرپايش همواره گوياي جاودانگي و قدمت ريشه دارش بوده است ، درپهنه‏ي خود هزاران رمزو راز دارد. يادها، يادبودها وآثارباستاني كه تاريخ پر بارش را به نظاره مي نشيند، در كنار دستاوردهاي بزرگ صنعتي و اقتصادي، در عصر جمهوري اسلامي چهره‏ي روشن هرمزگان معاصر را به تصوير مي كشد و در مجموع هرمزگان ديدني و شنيدني را در پيش چشم سياحان و مسافران مشتاق به نمايش مي گذارد

  سابقه تاريخي
خليج فارس در گذشته، بزرگترين مركز نيروي دريايي هخامنشينان در جهان آن روز به شمار مي رفته و جزاير بزرگي همچون قشم، لارك، هنگام، كيش و هرمز مركز قدرت عظيم دريانوردي آن زمان بوده است.
در مدت كوتاهي برخي از اين جزاير تحت تسلط يونانيان قرار گرفت وازآن به عنوان پايگاهي براي تصرف هند استفاده مي كردند. بر اثر زوال سلسله پارت و روي كار آمدن ساسانيان گروههاي بزرگي از اقوام اين سلسله به پايگاههاي دريايي ايران در خليج فارس سرازير شدند و شهرهاي بزرگي در سواحل خليج فارس و درياي عمان به وجود آوردند . دراواخر قرن هفتم هجري قمري، خربس، قلات، سوزا، ديرستان، لافت و قشم رونق خاصي يافت. در قرن هشتم سپاهيان امير تيمور به شهرهاي ساحلي هرمز كهنه يورش برد و قلعه هاي آنجا را تسخير كرده و به آتش كشيد.
اولين گروه استعمارگران از سال 908 ه.ق به سرپرستي واسكودوگاما در بنادر خليج فارس پياده شدند. در سال 1507 ميلادي گروهي از پرتغاليها به فرماندهي آلبوكرك وارد خليج فارس شده و به نابساماني‏هاي خليج فارس دامن زدند تا اينكه الله ورديخان ازجانب شاه عباس اول مامور دفع پرتغاليها شد. در سال 922 ه.ق براي سومين بار پرتغاليها با نيروي زياد به خليج فارس روي آورده و بندر گمبرون را همراه با جزيره هرمز و تمامي شهرهاي هرمزگان از جاسك تا لنگه را تحت سيطره خود در آوردند.
در سال 1032 ه.ق شاه عباس صفوي شهرهاي اشغال شده هرمز، كنگ، لنگه و بندر گمبرون را به فرماندهي امام قلي خان حاكم فارس از تصرف پرتغاليها از منطقه به تدريج هلنديها و انگليسيها به هرمزگان آمدند و با افتتاح تجارتخانه ها و احداث عمارات عالي، خود به رقابت تجاري با يكديگر پرداختند. دولت فرانسه نيز به دست ژنرال گاردن با تاسيس كنسولگري در بندرعباس، منابع مالي عظيمي را به يغما برد. در اين زمان كشورهاي ديگري مانند بلژيك، روسيه و اسپانيا نيز دراين شهر امتيازاتي داشتند.

  ميناب: ميناب از شهرستانهاي سرسبز آباد و با رونق استان و دومين شهر بعد از بندرعباس است . رودخانه پر آب و شيرين ميناب ، علاوه برآبياري نخلستانها و مزارع ، آب شرب شهر بندرعباس را نيز تامين مي كند .
فاصله ميناب تا بندرعباس 104 كيلومتر است . قلعه هزاره ، باغات انبه ، سد استقلال از جاذبه هاي ديدني ميناب هستند . پنجشنبه بازار كه محل فروش صنايع دستي ميناب است از رونق خاصي برخوردار مي باشد .

  بندرلنگه: اين شهر به بندر مرواريد شهرت داشته و داراي بافت شهري بسيار زيبايي است . بندرلنگه از لحاظ قدمت داراي دومين مدرسه كشور ، دومين فرودگاه كشور ونيز شهرداري آن با قدمتي صد ساله داراي اولين طرح جامع شهري در كشور مي باشد .از آثار تاريخي اين شهر مي توان به خانه فكري ، خانه بلوكي ، خانه شيخ سلطان العلما ، خانه بستكي، مسجد ملك بن عباس و بركه هاي متعدد اشاره كرد

  بستك: شهرستان بستك در شرق بندرعباس قرار دارد و داراي فرهنگ و تاريخي غني است . از جاذبه هاي گردشگري آن مي توان به حمام بستك ، كاروانسرا و بازار قديم بستك اشاره كرد .

  رودان: اين شهرستان در شرق استان هرمزگان واقع و داراي استعدادهاي طبيعي و يكي از قطبهاي مهم كشاورزي محسوب مي شود . فاصله رودان تا بندرعباس 110 كيلومتر است .

  حاجي آباد: اين شهرستان در 175 كيلومتري شمال بندرعباس واقع است.
نسبت به ساير شهرستانهاي استان داراي آب و هوايي مطبوع تري مي باشد .از نقاط ديدني و تفريحي اين منطقه مي توان به آبشار تزرج اشاره كرد .

  جاسك: جاسك يكي از مهمترين بنادر تجاري و صيادي است كه آنرا جك و راس الجاسك نيز نام نهاده اند . از جاذبه هاي ديدني اين منطقه مي توان به ساحل شني و صخره اي ، جنگل حرا ، غارهاي سادرمن وآبگرم پوراف اشاره كرد . شايان ذكر است كه غارهاي سادرمن درميان كوهستانهاي شمال شرقي جاسك و در امتداد يكي از شعبات رودخانه جاسك كهنه قرار دارد .

  فين: فين يكي از بخشهاي شهرستان بندرعباس است و در 90 كيلومتري شمال بندرعباس واقع است . از پتانسيلهاي گردشگري اين بخش مي توان به جاذبه هاي طبيعي ( چشمه ، رودخانه ، آبشار و نخلستانهاي متراكم ) جاذبه هاي تاريخي ( قلعه فين و آسياب ) و مجموعه استخر اشاره نمود .

  قشم: بزرگترين جزيره ايراني خاورميانه در خليج فارس است كه فاصله آن تا بندرعباس 22 كيلومترمي‏باشد . از جاذبه هاي توريستي اين منطقه مي توان به قلعه پرتغاليها، غار خربس، كارگاههاي لنج سازي درگهان، باشگاه هوايي و معماري محل لافت اشاره كرد.
جنگل حرا (مانگرو ) يكي از منحصربه فردترين اكوسيستم‏هاي سواحل جنوبي ايران مي باشد كه مساحتي بالغ بر 20 هكتار را شامل مي شود .

  كيش: جزيره كيش حدود 60 كيلومتر مربع مساحت دارد . فاصله آن از راه دريايي تا بندرعباس 300 كيلومتر و تا جزيره قشم 255 كيلومتر مي‏باشد. جزيره مرجاني كيش يكي از جذاب ترين جزاير خليج فارس بوده واز طبيعتي زيبا، سبز و منحصر به فرد با سواحلي آرام، ماسه هاي مرجاني، آب زلال و درياي شفاف با انواع ماهيهاي رنگارنگ و تزييني مي باشد .

  ابوموسي: شهرستان ابوموسي جنوبي ترين شهرستان كشور ايران محسوب مي شود و مجموعه اي از جزاير تنب بزرگ ، تنب كوچك ، فارور سيري را داراست .سواحل بكر و ماهيهاي زيبا و رنگارنگ از جاذبه هاي اين شهرستان است .

 
امامزاده سيد مظفر (بندرعباس)

  وي از نوادگان امام موسي ابن جعفر(ع) مي باشد كه از ساليان دور مورد توجه عموم مردم خصوصا مردم استان هرمزگان بوده و هر ساله پذيراي زائران بي شمار مشتاق خود مي باشد.

 
معبد هندوها (بندرعباس)

 
ساختمان معبدوها در سال 1310 ه. ق احداث شده و اساس ساختمان اين معبد عبارت است از يك اتاق چهار گوش مياني كه بر روي آن گنبدي قرار گرفته است. سبك معماري اين گنبد آن را نه تنها از بناهاي كرانه خليج فارس بلكه از كل ايران متمايز مي سازد.طرح اين بنا كاملا متاثر از معماري هندي مي‏باشد.

 
حمام گله داري (بندرعباس)

  اين حمام تنها حمام باقيمانده قديمي شهر بندرعباس است و احداث آن دراواخر قرن سيزدهم هجري قمري صورت گرفته است. در حال حاضر به عنوان موزه مردم شناسي استان هرمزگان مورد بهره برداري مي باشد.
پيشينيه تاريخي حمام گله داري:
در حاشيه خليج فاري و در بلوار ساحلي شهر بر روي بستري رُسي كه قابليت نفوذپذيري آن به دليل اشباع شدن از آب دريا بسيار زياد است، يكي از حمام هاي قديمي به جا مانده شهر بندرعباس بنا شده است.
قدمت اين حمام به دوره قاجاريه مي رسد و تاريخ احداث اواخر قرن 13 ه.ق است . حمام وقفي متعلق به مسجد گله داري و واقف آن تجارتخانه حاج شيخ احمد گله داري است. حمام گله داري دو دوره مرمت را در سي سال گذشته پشت سر گذاشته است.
در گذشته مردم از آن به عنوان حمام عمومي استفاده مي كردند .
مصالح بكار رفته: از آنجا كه اين ناحيه داراي رطوبت بالايي است در اين بنا بيشتر از سنگ هاي دريايي -اسفنجي و ساروج محلي وگچ دستكوب استفاده شده است.

 
اين بنا ساليان زيادي به يك مكان متروكه تبديل شده بود . در سال هاي ا خير ميراث فرهنگي استان هرمزگان سعي بر اين داشته تا ضمن حفظ ، احيا ومرمت اين بناي ارزشمند براي موزه مردم شناسي استان درنظر گرفته شود . بدين منظور در سال 1379 براي اولين بار مجسمه هايي در آن نصب شده كه به فضاي حمام رونقي ديگر بخشيده است .

 
مجموعه بركه هاي باران (بندرعباس)

 

اين مجموعه شامل 5 بركه ( آب انبار مربوط به دوران صفويه است ودر گذشته منابع ذخيره آب شيرين شهر بندرعباس ازاين بركه ها تامين مي گرديد كه داراي گنبدهاي موزون زيبا و منحصر به فردي بوده و مصالح آن سنگ و ملات ساروج است ، اين بركه ها داراي چهار دهانه اصلي براي بهره برداري از آب بوده است.

  پل لاتيدان (جاده مسير بندرعباس لار)

  اين پل كه به پل كول نيز معروف است در 50 كيلومتري غرب بندرعباس بر روي رودخانه كول قرار دارد . اين پل با داشتن حدود 200 دهانه و 1500 متر طول طويلترين پل قديمي در ايران محسوب مي شود قدمت آن به دوره صفويه مي‏رسد.

  قلعه هزاره (ميناب)

  قلعه هزاره تا اواخر دورهي قاجاريه مركز حكومت بوده است مردم بومي اين قلعه را بي بي مينو مي نامند و معتقدند كه در روزگاران گذشته دو خواهر به نام هاي بي بي مينو و بي بي نازنين اين قلعه را ساخته اند . گويا در گذشته دو قلعه بوده كه يكي از آنها ويران شده است .

  پنجشنبه بازار (ميناب)

  اين بازار در مركز شهر ميناب قرار دارد . از يك سو به بازار مي رسد و از سوي ديگر به ميدان اصلي شهر متصل مي گردد . اين بازار محل عرضه صنايع دستي و توليدات سنتي و خانگي است. در اين بازار انواع حصير ، ظروف حصيري ، سفال ، لوازم دوخت لباس ، پوشاك زنان ، برقع ، ماهي و انواع مواد غذايي عرضه مي گردد .

  مسجد خداداد (بندرلنگه)

  اين مسجد ، اولين مسجد تشيع در بندرلنگه بوده ، اين مسجد در محله مساح بندرلنگه قرار دارد ، از نظر زيبايي يكي از كاملترين مساجد بندرلنگه به شمار مي رود . محراب مسجد حاجي خداداد ، داراي تزيينات گچبري ارزنده اي است و قدمت آن به دوره زنديه مي رسد .
از ديگر مساجد و حسينييه هاي با ارزش تاريخي بندرلنگه مي توان به مسجد شيخي ، مسجد غياث ، مسجد سلطان العلماء ، حسينيه بنگلي و حسينيه غضنفري اشاره كرد .

  خانه فكري (بندرلنگه)

 

قدمت اين بنا حدود75 سال مي باشد و توسط مرحوم عبدالواحد فكري ، از تجار معروف بندرلنگه ساخته شد و مساحتي بالغ بر 2600 متر مربع دارد . داراي دو حياط اندروني و بيروني ، پنج بادگير ، 25 اتاق ، 10 سرويس بهداشتي و دو سرسرا مي باشد .

 
قلعه حاجي آباد (حاجي آباد)
قدمت اين قلعه را مي توان به قرون ميانه و متاخر اسلامي از ايلخانيان تا صفويان نسبت داد . احتمالا قلعه در زمان صفويان مورد استفاده بوده است ، مي باشد و هر ساله افراد زيادي را براي تماشا به سوي خود مي كشد .

  كاروانسراي بستك (بستك)

  اين بناي دوره صفويه در بخش شرق ميدان آزادي بستك ، واقع در 174 كيلومتري شمال غربي بندرلنگه قرار دارد. اين بنا به صورت دو ايوان با حجره هايي در طرفين و دو اصطبل در ضلع شرقي و غربي ساخته شده است.

  مجموعه بازار بستك (بستك)

  شامل سه بازار است كه قدمت آن به دوره قاجاريه ميرسد . اين بنا در سال 1295 ه . ق به همت استاد عبدالله مينابي معروف به حاجي استاد ساخته شده است . معماري بازار مدني بستك كه درنوع خود بي نظير است به صورت فضاي مربع شكلي است كه فضاي مركزي آن مركب از دو رديف حجره است .

  مسجد جامع (بستك)

  اين مسجد از معماري منحصر به فرد و قابل توجهي برخوردار است . بر سطح داخلي و بيروني ديواره مسجد در قسمت بالايي ديوارها تزييناتي بكار رفته كه اين تزيينات بيشتر طرحهاي هندسي وگل و بوته مي باشد .

  غار خربس (جزييره قشم)

  در پانزده كيلومتري شهر قشم در سمت راست جاده قشم قرار دارد ، دردل ارتفاعات اين منطقه آثار باشكوهي از معماري صخره اي ديده مي شد كه به عقيده برخي از محققين نيايشگاه پيروان آيين ميترائيسم يا آناهيتا بوده است . قدمت اين اثر به دوره مادها مي رسد .

  .

  قلعه لافت (لافت)
اين قلعه به قلعه نادري است و شامل يك بخش اصلي و دو برج با پلان مربع در فاصله 120 متري از آن و يك برج هشت گوش در حدود 280متري بخش اصلي مي باشد .

  چاههاي لافت (لافت)

  چاههاي لافت معروف به طلا در پشت قلعه لافت و در داخل گودال مجاور قلعه به تعداد روزهاي سال كيسه حلقه مي باشد و براي جمع آوري آب باران حفر شده است برخياز محققين قدمت آنها را به دوران هخامنشي مي رسانند .

 

قلعه پرتغالي هاي (جزيره هرمز)

  اين قلعه با پلان چهار ضلعي نامنظم ، داراي ديوارهاي به قطر حدود 3/5 متر و برجهايي به ارتفاع حدود 12 متر در چهار گوشه قلعه است .
قلعه پرتغاليهاي قشم شامل انبارهاي تسليحاتي ، آب انبار بزرگ ، اتاقهاي سرباز خانه ، زندان ، كليسا ، مقر فرماندهي، تالار و ... است . كليساي اين قلعه ، داراي دو رديف ستونهاي سنگي دايره اي شكل با قوسهاي زيبايي از سنگهاي مرجاني تراش خورده است .

 
جنگل هاي حرا (جزيره قشم ، بندرپ ه ل و بندرخمير)

 

در نواحي جزيره قشم ، بندرپهل و بندرخمير مجموعه اي از درختان سر سبز حرا به چشم مي خورد كه با آبراهه هايش با پرندگان زيبا و طبيعت بكر وحشي اش از منابع توريستي و ديدني استان مي باشد . و هر ساله افراد زيادي را براي تماشا به سوي خود جلب مي كند.

  مسجد ملك بن عباس
به دستور محمد بن عباس بحريني براي سيد محمد عالم ساخته شد . اين مسجد به جاي مسجدي قديمي تر در همان مكان ساخته شده ، بناي مسجد از دوره ي صفويه و مسجد كنوني متعلق به دوره ي قاجار است .
مناره اين مسجد در سال 1237 شمسي ساخته شد مناره اين بنا با شبستاني بزرگ با طاق هاي كليل و گچ بري هاي زيبا ويك مناره ي جالب و منحصر بنحصر به فرد 32 متر ارتفاع دارد.

  ا

  قلعه مغويه (بندر مغيه)
اين بنا در بندر مغيه واقع و متعلق به شيخ سلطان احمد مرزوقي مي باشد . ساختمان قلعه داراي دو حياط اندروني و بيروني بوده كه قدمت حياط اندروني از بيروني بيشتر است . اين بنا در دو طبقه و در قسمت هايي نيز در سه طبقه ساخته شده و داراي تعداد زيادي اتاق به همراه حمام سنتي ، يك برج نگهباني و دو بادگير مي باشد . ساخت اين بنا در سال 1321 ه . ق پايان يافته است .

  قلعه پرتغالي ها (بندركنگ)

  شهر كنگ در 5 كيلومتري شرق بندرلنگه قرار دارد و داراي بافت شهري تاريخي با ارزش و منحصر به فرد و خانه هاي قديمي و مساجد زيبا است . از آثار تاريخي بجاي مانده در اين شهر ، ستون عظيمي به ارتفاع هشت متر و عمارتي از سنگ و ملات ساروج در درون دريا است . با توجه به آثار بجا مانده به نظر مي رسد اين دو بنا بازمانده يك قلعه قديمي مربوط به دوره هاي پيش ازاسلام باشد كه در دوره صفويه پرتغالي ها به وسعت آن افزوده اند .

  كارگاه هاي لنج سازي (بندركنگ)

  شهر بندركنگ را مي توان شهر دريانوردان و لنج سازان ناميد . هنوز بسياري از استادكاران لنج ساز در اين منطقه به ساخت و ساز لنج هاي عظيم مشغولند . اين لنج ها به بسياري از كشورهاي حاشيه خليج فارس و كشورهاي آفريقايي رفت و آمد دارند .

  چشمه هاي آب گرم هرمزگان

  از ديگر ديدنيهاي هرمزگان چشمه هاي آب گرم متعددي است كه از نظر طبي و رفع انواع امراض پوستي و رماتيسمي و كمردردهاي مزمن و درد مفاصل و مو ثر است . مهمترين اين چشمه ها عبار تنداز : آب گر م گنو، آب گرم خورگو ، آب گرم بندر خمير و آب گرم چستانه .

  آبگرم گنو

  چشمه آب معدني گنو در فاصله 34 كيلومتري شمال شرقي بندرعباس در كناره راه بندرعباس سيرجان واقع شده است . اين چشمه در دره اي قرار دارد كه كوه گنو و ارتفاعات سخت آهكي از شمال و جنوب آن را در بر گرفته است .

  منطقه حفاظت شده گنو
اين منطقه حفاظت شده در 29 كيلومتري شمال غربي بندرعباس و روي كوه گنو واقع شده است اين كوه داراي آب و هواي نسبتا معتدل و از پوشش گياهي جالبي برخوردار است . تنوع پوشش گياهي اين كوه از دامنه تا قلعه كوه مشتمل بر درختان گرمسيري ، استپ كوهپايه اي و گونه هاي نواحي سردسير است . جانوران منطقه حفاظت شده عبارتند از : قوچ ، بزكوهي ، آهو ، گرگ ، خرس ، روباه و ...


صنايع دستي

  

صنايع دستي هرمزگان همانند بسياري از نقاط كشورمان حالتي مكمل اقتصاد كشاورزي را داشته و در اثر موارد تامين كننده بخشي از نيازهاي منطقه است .
گلابتون دوزي ، خوس دوزي ، بادله دوزي و زردوزي از مهمترين صنايع بومي است كه در واقع منحصر به استان هرمزگان است و مشابه آنها در مناطق ديگر كشور يافت نمي شود . اين هنرها در ميان اهالي بندرعباس ، بندرلنگه و ميناب كاملا رايج ست و از ديرباز براي تزيين لباس از آنها استفاده كرده اند .
حصيربافي از جمله صنايع دستي است كه در ميناب ، بشاگرد و روستاهاي اطراف آن رواج فوق العاده دارد و تقريبا تمامي زنان و دختران با آن آشنا هستند .
سفالگري نيز در منطقه ميناب ، از صنايع دستي سنتي منطقه محسوب مي شود .